Mammografia w programie: 45-74 lata, co 2 lata, bez skierowania. I co z tymi obawami

Październik to miesiąc świadomości raka piersi - i miesiąc, w którym najłatwiej zamienić dobre intencje na konkretny termin badania. Poniżej warunki programu i to, co wiadomo o barierach udziału.

Kto i jak często

Program obejmuje kobiety w wieku 45-74 lat: mammografia bezpłatnie, co 2 lata, bez skierowania. Dla części kobiet po leczeniu raka piersi przewidziano badanie co rok.

Gdzie się zapisać

• e-rejestracja w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) lub aplikacji mojeIKP,
• placówka z umową z NFZ,
• mammobus.

Warunki warto sprawdzić przed zapisem - bywają aktualizowane.

Ile kobiet korzysta

Z programu skorzystało 32,77% uprawnionych kobiet w ciągu dwóch lat przed komunikatem Ministerstwa Zdrowia z 2.09.2026. To wskaźnik dotyczący programu, nie wszystkich wykonanych w Polsce mammografii - część kobiet bada się poza programem.

Co utrudnia udział

W publikacji z 2023 r., opartej na ankiecie 136 ośrodków (z 433 prowadzących przesiew raka piersi i/lub szyjki macicy), realizatorzy programu wskazywali bariery:

• po stronie systemu: brak zachęty od lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, brak indywidualnych zaproszeń, słaba promocja programu,
• po stronie pacjentek: niska świadomość i lęk przed rozpoznaniem.

To opinie realizatorów programu, a nie sondaż przeprowadzony wśród Polek - i tak należy je czytać.

„A promieniowanie?”

Orientacyjna dawka skuteczna cyfrowej mammografii przesiewowej to 0,28 mSv, co odpowiada mniej więcej 34 dniom naturalnego promieniowania tła przy założeniach amerykańskich (ok. 3 mSv rocznie z tła). Rzeczywista dawka zależy od badania i budowy ciała. To porównanie pomaga uporządkować skalę - ale nie znaczy, że badanie jest bez żadnego ryzyka. Jeśli masz wątpliwości, są one tematem na rozmowę z lekarzem, nie na rozstrzyganie w internecie.

„Ale nic mnie nie boli”

Badanie przesiewowe jest właśnie dla osób bez objawów - brak dolegliwości nie jest argumentem przeciw badaniu. Jeśli natomiast coś Cię niepokoi, nie czekaj na termin przesiewowy: umów wizytę.

Co możesz zrobić

• Sprawdź na pacjent.gov.pl, czy jesteś w przedziale 45-74 lat i kiedy przypada Twój termin.
• Wybierz sposób zapisu: IKP/mojeIKP, placówka z umową NFZ albo mammobus.
• Jeśli boisz się badania albo rozpoznania - powiedz o tym lekarzowi. Lęk jest barierą, o której da się rozmawiać.
• Zapytaj mamę, siostrę, koleżankę, kiedy były ostatnio. To często skuteczniejsze niż kampania.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Źródła

pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-piersi (aktualizacja 27.05.2026, odczyt 19.10.2026); komunikat Ministerstwa Zdrowia, 2.09.2026 - gov.pl/web/zdrowie/profilaktyka---podaj-dalej--ruszyla-ogolnopolska-kampania-na-rzecz-zdrowia-polakow; Preventive Medicine Reports, 2023 - europepmc.org/article/MED/37822981; ACR/RSNA RadiologyInfo - radiologyinfo.org/en/info/safety-xray (odczyt 19.10.2026).