Bezpłatne badanie, na które nie zgłaszają się dwie na trzy kobiety
Treść
Najczęstszy nowotwór u kobiet
Rak piersi to najczęściej rozpoznawany nowotwór u kobiet w Polsce. W 2023 roku zachorowało na niego 21 716 Polek, co stanowi 22,6% wszystkich zachorowań na nowotwory u kobiet. W tym samym roku z jego powodu zmarło 6 757 kobiet - to druga przyczyna zgonów nowotworowych u kobiet, po raku płuca.
Rak piersi zdarza się także u mężczyzn, choć rzadko: to około 1% wszystkich przypadków.
Badanie, które czeka
Od listopada 2023 roku bezpłatna mammografia w programie NFZ przysługuje kobietom w wieku od 45 do 74 lat. Badanie wykonuje się co dwa lata i nie potrzeba na nie skierowania. W szczególnych sytuacjach medycznych, na przykład po leczeniu raka piersi, mammografię wykonuje się częściej - o wskazaniach i częstotliwości decyduje lekarz prowadzący.
Według danych Ministerstwa Zdrowia (stan na 1 sierpnia 2026) z badania w ciągu ostatnich dwóch lat skorzystało 32,77% uprawnionych kobiet. Mniej więcej dwie na trzy się nie zgłosiły. W tym samym czasie w centralnej e-rejestracji było ponad 384 tysiące wolnych terminów na najbliższe 90 dni.
Europejskie standardy przyjmują, że badania przesiewowe działają skutecznie w całej populacji, gdy zgłasza się co najmniej 70% uprawnionych. Polska jest mniej więcej w połowie tej drogi.
Dlaczego to ma znaczenie
Mammografia wykrywa zmiany, zanim da się je wyczuć. Według Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC, agenda WHO) u kobiet w wieku 50-69 lat, które chodzą na badania przesiewowe, śmiertelność z powodu raka piersi jest niższa o około 40%.
Wczesne wykrycie zmienia rokowanie. Według danych amerykańskich (American Cancer Society, rejestr SEER) pięcioletnie przeżycie wynosi ponad 99%, gdy nowotwór jest ograniczony do piersi, 87% - gdy objął okoliczne węzły chłonne, i 32% - gdy dał przerzuty odległe. Polskich danych w podziale na stadia nie ma, ale ogólne pięcioletnie przeżycia chorych na raka piersi w Polsce rosną: z 71,3% dla rozpoznań z lat 2000-2004 do 80,0% dla lat 2015-2018. W krajach z najlepszymi wynikami są wyższe.
A samobadanie?
Samobadanie nie zastępuje mammografii. IARC oceniła dowody na to, że samobadanie zmniejsza umieralność z powodu raka piersi, jako niewystarczające. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca natomiast znajomość własnego ciała: jeśli zauważysz niepokojącą zmianę, zgłoś się do lekarza, nie czekając na termin badania.
Co z tym zrobić
Uprawnienie i termin sprawdzisz na kilka sposobów:
- w Internetowym Koncie Pacjenta lub aplikacji mojeIKP - w e-rejestracji wybierz „Umów badanie profilaktyczne",
- pod numerem Telefonicznej Informacji Pacjenta NFZ: 800 190 590,
- bezpośrednio w placówce, która ma umowę z NFZ na program profilaktyki raka piersi (wyszukiwarka na stronie NFZ),
- w mammobusie - harmonogramy postojów publikują oddziały wojewódzkie NFZ.
Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało też wysłanie SMS-ów z zaproszeniem na mammografię do ponad 1,3 miliona kobiet w wieku 45-74 lata. Jeśli taki SMS przyjdzie - warto na niego odpowiedzieć terminem.
Ten artykuł nie służy do samodzielnej diagnozy. Opisuje, co mówią dane - każdą niepokojącą zmianę trzeba skonsultować z lekarzem.
Źródła
Didkowska J.A. i in. (Krajowy Rejestr Nowotworów), Nowotwory. Journal of Oncology 2026;76(3) · NFZ, program profilaktyki raka piersi; pacjent.gov.pl, 05.2026 · Ministerstwo Zdrowia, komunikat z 20.08.2026 · Gajda i wsp., BMC Public Health 2026 · IARC Handbooks of Cancer Prevention, vol. 15 (2016) · American Cancer Society, Breast Cancer Survival Rates, 07.2026 · Irzyk M. i in., Nowotwory. Journal of Oncology 2026;76(2) · WHO, Breast cancer fact sheet, 07.2026 (dostęp 28.09.2026)